Cánh tay robot 2 bậc có hai khâu nối nhau bằng hai khớp quay, đủ để đưa đầu tay tới một điểm bất kỳ trong vùng làm việc trên một mặt phẳng. Đổi lại, nó không tự điều khiển được hướng của đầu tay và không nâng hạ được. Bài này đi qua các bộ phận, công thức tính góc khớp, vùng với tới, các bước dựng một mô hình, rồi nói rõ lúc nào hai bậc là đủ. Tìm hiểu chi tiết trong bài Cánh tay robot công nghiệp là gì? Cấu tạo, các loại và ứng dụng.
- Hai khớp quay cho hai bậc tự do: chỉ định được vị trí (x, y), không chỉ định được hướng đầu tay.
- Vùng với tới là hình vành khăn, giới hạn bởi độ dài hai khâu.
- Điểm kỳ dị xuất hiện khi tay duỗi thẳng hoặc gập hẳn: tại đó robot mất khả năng chuyển động theo một hướng.
- Cần xoay vật hay nâng hạ thì chuyển sang ba bậc trở lên.
1. Cánh tay robot 2 bậc gồm những bộ phận nào?
Bậc tự do là số chuyển động độc lập mà cơ cấu thực hiện được. Mỗi khớp quay mang một bậc, nên hai khớp cho hai bậc. Phần lớn mô hình hai bậc làm việc trong một mặt phẳng, gọi là tay máy phẳng hai khâu, ký hiệu RR (quay – quay).

- Đế: bệ cố định, giữ trục khớp 1 và chịu mô-men lớn nhất của cả tay.
- Khâu 1 và khâu 2: hai thanh cứng, độ dài ký hiệu l₁ và l₂.
- Khớp 1 và khớp 2: khớp 1 nối đế với khâu 1, khớp 2 nối khâu 1 với khâu 2; góc quay là θ₁ và θ₂.
- Bộ chấp hành: động cơ servo hoặc động cơ bước, thường đi kèm hộp giảm tốc để có đủ lực.
- Cảm biến góc: bộ mã hoá hoặc biến trở, báo góc thật của từng khớp.
- Bộ điều khiển: vi điều khiển hoặc PLC, tính góc cần đặt từ toạ độ đích.
- Đầu tay: kẹp, bút, đầu hút hay đầu gắn dụng cụ ở cuối khâu 2.
2. Cánh tay 2 bậc tính góc khớp thế nào?
Có hai bài toán. Động học thuận cho biết đầu tay nằm ở đâu khi đã biết hai góc khớp. Động học nghịch làm ngược lại: biết điểm đích, tìm hai góc cần đặt. Bài toán thứ hai mới là việc điều khiển thật sự cần.
Với gốc toạ độ đặt tại khớp 1, vị trí đầu tay là x = l₁·cos θ₁ + l₂·cos(θ₁ + θ₂) và y = l₁·sin θ₁ + l₂·sin(θ₁ + θ₂).
Biết điểm đích (x, y) và độ dài hai khâu thì cos θ₂ = (x² + y² − l₁² − l₂²) / (2·l₁·l₂). Mỗi điểm đích hợp lệ cho hai nghiệm θ₂ đối dấu: tay gập khuỷu lên hoặc khuỷu xuống.
Có θ₂ rồi, góc khớp 1 tính bằng θ₁ = atan2(y, x) − atan2(l₂·sin θ₂, l₁ + l₂·cos θ₂). Khi lập trình, bạn chọn trước một kiểu gập (thường là khuỷu xuống hoặc khuỷu lên theo vị trí vật cản) để tay không nhảy giữa hai nghiệm trong lúc đang chạy.
3. Vùng làm việc và điểm kỳ dị của tay 2 bậc ra sao?
Gọi r là khoảng cách từ khớp 1 tới đích. Tay chỉ với tới được khi r nằm giữa hiệu và tổng độ dài hai khâu. Bảng dưới tóm tắt các trường hợp hay gặp khi thiết kế.
| Trường hợp | Vùng với tới | Hệ quả khi thiết kế |
|---|---|---|
| l₁ khác l₂ | Vành khăn, r từ |l₁ − l₂| đến l₁ + l₂ | Có lỗ chết ở giữa, đích gần đế không với tới được |
| l₁ bằng l₂ | Hình tròn bán kính l₁ + l₂ (hai lần l) | Với được cả tâm, nhưng tâm là điểm kỳ dị |
| Tay duỗi thẳng | Biên ngoài của vùng | Mất chuyển động theo phương dọc tay |
| Tay gập hẳn | Biên trong của vùng | Cũng kỳ dị, tránh đặt quỹ đạo sát biên |
Nguồn: hình học của tay máy phẳng hai khâu, tính theo ký hiệu l₁, l₂ và r ở trên.
Điểm kỳ dị là chỗ định thức ma trận Jacobi, tỉ lệ với sin θ₂, bằng không. Gần đó, một bước nhỏ của đầu tay đòi góc khớp quay rất nhanh, động cơ dễ quá tải và tay giật. Cách xử lý thực tế: giữ quỹ đạo cách biên một khoảng an toàn và giới hạn góc khớp 2 trong phần mềm.
4. Dựng mô hình cánh tay 2 bậc qua những bước nào?
- Chốt vùng cần với tới trước: đích xa nhất và gần nhất, từ đó suy ra l₁, l₂.
- Chọn động cơ và hộp giảm tốc theo mô-men ở khớp 1, vì khớp này gánh cả khâu 2, đầu tay và vật.
- Gắn cảm biến góc cho từng khớp; dùng động cơ bước không cảm biến thì phải có công tắc về gốc.
- Lập trình động học nghịch với kiểu gập đã chọn, kèm kiểm tra điều kiện r nằm trong vùng với tới.
- Nội suy quỹ đạo theo nhiều điểm nhỏ thay vì nhảy thẳng tới đích, để hai khớp tăng giảm tốc êm.
- Hiệu chỉnh: đo sai lệch giữa điểm đặt và điểm thật, bù độ rơ ở hộp giảm tốc.

Đặt tay trong mặt phẳng ngang thì trọng lực không còn đè lên khớp, động cơ chủ yếu thắng quán tính. Hai khớp đầu của robot SCARA chính là một tay máy hai bậc nằm ngang như vậy.
5. Khi nào nên chọn 2 bậc, khi nào cần thêm bậc?
Hai bậc đủ khi việc của bạn chỉ là đưa đầu tay tới điểm trên một mặt phẳng: vẽ, gắp thả từ vị trí này sang vị trí khác trên băng tải phẳng, mô hình dạy học về động học. Cơ cấu đơn giản, ít động cơ, tính toán gọn.
| Chọn 2 bậc khi | Chọn nhiều bậc hơn khi |
|---|---|
| Việc nằm trong một mặt phẳng, chỉ cần tới đúng điểm | Cần xoay vật theo hướng định trước hoặc nâng hạ đầu tay |
| Mô hình học tập, thí nghiệm điều khiển | Vật cản buộc tay phải luồn qua đường vòng |
| Ngân sách và thời gian dựng ngắn | Làm việc trong không gian ba chiều |
Kết luận: nếu bài toán chỉ có hai toạ độ, đừng thêm khớp; hễ cần thêm hướng hay độ cao thì chuyển sang ba bậc trở lên.
Muốn đi tiếp, xem cánh tay robot 3 bậc tự do, nơi bổ sung thêm khớp để điều khiển cả hướng đầu tay. Bài này giữ phần hai bậc, không nhắc lại phần đó.
Một so sánh hữu ích cho người làm xưởng: nhiều máy gia công phẳng chọn cơ cấu hai trục tịnh tiến vuông góc (XY) thay vì hai khớp quay. Máy cắt CNC và máy cắt laser CNC đi theo hướng này, vì tịnh tiến cho độ chính xác đồng đều trên toàn bàn, không có vùng kỳ dị. Tay hai khớp đổi lại gọn hơn, với được xa hơn so với kích thước đế.
| Tiêu chí | Tay 2 khớp quay (RR) | Cơ cấu XY tịnh tiến |
|---|---|---|
| Độ chính xác trên vùng làm việc | Đổi theo vị trí, kém hơn gần biên | Đồng đều |
| Kích thước máy so với vùng với tới | Gọn | Cồng kềnh hơn |
| Điểm kỳ dị | Có | Không |
| Độ cứng khi gia công | Thấp hơn | Cao hơn |
Nguồn: so sánh theo cấu trúc cơ khí của hai kiểu cơ cấu, không phải số đo của một mẫu máy cụ thể.
Chọn máy cho xưởng gia công thì thông số cần nhìn là hành trình, độ cứng và loại truyền động, không phải số khớp. Tham khảo thêm cách chọn máy CNC điêu khắc đá hoặc cơ cấu CNC laser nếu việc của bạn là cắt khắc trên mặt phẳng.
6. Câu hỏi thường gặp
Cánh tay robot 2 bậc có gắp được vật nghiêng không?
Không điều khiển được hướng đầu tay: góc của kẹp phụ thuộc vào θ₁ + θ₂, không đặt riêng. Muốn kẹp luôn thẳng hàng với vật, cần thêm một khớp cổ tay, tức là chuyển sang ba bậc.
Hai nghiệm động học nghịch chọn nghiệm nào?
Chọn nghiệm ít làm tay chạm vật cản và ít phải đổi góc so với vị trí hiện tại. Giữ nguyên kiểu gập trong suốt một quỹ đạo để tay không đổi khuỷu giữa chừng.
Dùng servo hay động cơ bước cho mô hình hai bậc?
Servo có phản hồi góc sẵn nên dựng nhanh, hợp mô hình nhỏ. Động cơ bước cho bước đi đều và rẻ, nhưng cần công tắc về gốc và dễ mất bước nếu tải đột ngột. Tải nặng thì thêm bộ mã hoá cho cả hai loại.
Tay robot 2 bậc có dùng được trong sản xuất thật không?
Có, ở những công đoạn làm việc trong mặt phẳng và không đòi định hướng, thường dưới dạng hai trục đầu của robot SCARA hoặc cơ cấu chuyên dụng. Còn thông số tải, sai số lặp lại và độ cứng thì phụ thuộc từng thiết kế, hãy lấy từ tài liệu của nhà chế tạo thay vì ước lượng.
Đang chọn máy cho xưởng của bạn?
Gọi hoặc nhắn Zalo 0982591046 để trao đổi về việc cần làm, vật liệu và kích thước chi tiết; chúng tôi tư vấn dòng máy CNC, laser hợp với việc đó.
Cập nhật 03/11/2026 bởi Vitenda.

